Dagupan, Mangaldan in State of Calamity

 By Mortz C. Ortigoza, MPA

DAGUPAN CITY – This second class city and the first class town of Mangaldan have declared their State of Calamity (SoC) where fresh funds are funneled to those residents affected by the heavy monsoon rains aggravated by tropical cyclones Luis and Maymay that inundated with floods tens of millions of pesos’ properties and agricultural crops.

Dagupan City and Mangaldan through their lawmaking bodies and their mayors approved into law the SoC in August 10 and 11 this year.

DAGUPAN CITY

 The floods here affected 90,015 individuals (22,047 families) across 31 barangays, leaving 23 villages submerged, disrupting transport, forcing evacuations of 65 families (202 individuals) who were moved to six local evacuation centers, and triggering a SoC declaration on August 10, 2026.

 Major roads in Dagupan including sections of Rizal Street, Mayombo District, and routes toward Calasiao town were rendered impassable or limited to heavy trucks and farm tractors.

MANGALDAN

The same calamity hit neighboring Mangaldan, Pangasinan with ₱13.5 million in agricultural damage, directly affected about 34,077 families or 119,270 individuals, palay (rice) losses of ₱12,012,710, fishery damages of ₱583,000, corn losses of ₱483,050, high-value crops damage of ₱437,540, and affected 70% of the town's residents (119,270 individuals across 34,077 families) prompting Mayor Bona Fe Parayno and her lawmakers to declare a SoC on August 11, 2026.

Vice Mayor Atty. Fernando Juan A. Cabrera said the basis of the approval by the Sangguniang Bayan of the SoC was 15% of the population was affected and needed the emergency assistance from the local government unit (LGU).

“Ang pagdeklara ng State of Calamity ay dahil dalawa or more (of the criteria provided by the Philippine Disaster Risk Reduction and Management Act of 2010) ang apektado. Majority ng ating barangay ay apektado at hindi lang po, basehan din po natin ang (report) ng ating mga departamento”.

Mayor Parayno said that she submitted to the lawmakers the Municipal Disaster Risk Reduction and Management Fund (MDRRMF) Resolution No. 4 that contained the relevant damage assessment and situational reports that would justify the declaration of the SoC.

“Based on the initial assessment and reports submitted by our offices, barangays and members of the MDRRMF extent of the needs of the affected population warrant a declaration of the SoC to facilitate and expedite the delivery of relief, recovery, rehabilitation, and other necessary intervention”.

In the Philippines, a local government unit (LGU) distributes and utilizes its calamity fund—under the Local Disaster Risk Reduction and Management Fund (LDRRMF) as mandated by Republic Act No. 10121.

At least 5% of the LGU's estimated regular revenue is set aside annually. Of this amount, 30% is allocated as a Quick Response Fund (QRF) for relief and recovery, while the remaining 70% supports disaster prevention, mitigation, and preparedness.

Dagupan and Mangaldan have an appropriation budget of P 1.838 Billion Pesos and ₱539,035,706.00, respectively for year 2026. The 5% of that budget is P91.9 million for Dagupan and P27 million for Mangaldan.

Declaration and Release Process

• The Local Disaster Risk Reduction and Management Council (LDRRMC) assesses the damage and recommends declaring a state of calamity.
•  The local legislative body (Sangguniang Bayan, Panlungsod, or Panlalawigan) passes a formal resolution placing the area under a state of calamity.
•  Once declared, the Local Chief Executive (Governor or Mayor) is legally authorized to unlock and disburse the 30% QRF stand-by fund.

Distribution and Utilization

•  Funds are directly converted into food packs, medical supplies, clean water, and emergency shelter materials for affected families.

TAGALOG VERSION

Dagupan, Mangaldan, Isinailalim sa State of Calamity

Ni Mortz C. Ortigoza, MPA

DAGUPAN CITY – Isinailalim sa State of Calamity (SoC) ang second class city dito at ang first class town ng Mangaldan upang mabilis na maipamahagi ang mga bagong pondo sa mga residenteng naapektuhan ng malalakas na ulang habagat. Pinalala ang sitwasyon ng dalawang local government unit (LGU) ng mga bagyong Luis at Maymay na nagdulot ng baha, kung saan sampu-sampung milyong piso ang pinsala sa mga ari-arian at pananim.

Inaprubahan ng lungsod ng Dagupan at ng Mangaldan, sa pamamagitan ng kani-kanilang sanggunian at mga alkalde, ang SoC noong Agosto 10 at 11 ngayong taon.

DAGUPAN CITY

Naapektuhan ng baha rito ang 90,015 indibidwal (22,047 pamilya) sa 31 barangay, kung saan 23 sa kanila ang nalubog sa tubig. Naantala nito ang transportasyon at napilitang ilikas ang 65 pamilya (202 indibidwal) sa anim na lokal na evacuation center. Ito ang nagtulak sa pagdeklara ng SoC noong Agosto 10, 2026.

Ang mga pangunahing kalsada sa Dagupan, kabilang ang mga bahagi ng Rizal Street, Mayombo District, at mga ruta patungong bayan ng Calasiao, ay hindi madaanan o kaya'y para lamang sa mga malalaking trak at farm tractor.

MANGALDAN

Naranasan din ang kaparehong kalamidad sa kalapit na bayan ng Mangaldan, Pangasinan. Umabot sa ₱13.5 milyon ang pinsala sa agrikultura na direktang nakaapekto sa humigit-kumulang 34,077 pamilya o 119,270 indibidwal. Kabilang dito ang pagkalugi sa palay na nagkakahalaga ng ₱12,012,710, pinsala sa pangingisda na ₱583,000, lugi sa mais na ₱483,050, at pinsala sa high-value crops na ₱437,540. Nakaapekto ito sa 70% ng mga residente ng bayan (119,270 indibidwal sa 34,077 pamilya), na nagtulak kay Mayor Bona Fe Parayno at sa mga mambabatas na magdeklara ng SoC noong Agosto 11, 2026.

Sinabi ni Vice Mayor Atty. Fernando Juan A. Cabrera na ang batayan ng pag-apruba ng Sangguniang Bayan sa SoC ay ang pagkaapekto ng 15% ng populasyon na nangangailangan ng tulong na pangkagipitan mula sa local government unit (LGU).

“Ang pagdeklara ng State of Calamity ay dahil dalawa o higit pa (sa mga pamantayang itinakda ng Philippine Disaster Risk Reduction and Management Act of 2010) ang apektado. Majority ng ating barangay ay apektado at hindi lang po, basehan din po natin ang (ulat) ng ating mga departamento.”

Sinabi ni Mayor Parayno na isinumite niya sa mga mambabatas ang Municipal Disaster Risk Reduction and Management Fund (MDRRMF) Resolution No. 4 na naglalaman ng kaukulang damage assessment at situational reports na magpapatunay sa pangangailangang magdeklara ng SoC.

“Batay sa paunang pagtataya at mga ulat na isinumite ng ating mga tanggapan, barangay, at mga kasapi ng MDRRMF, ang antas ng pangangailangan ng apektadong populasyon ay nangangailangan ng pagdeklara ng SoC upang mapadali at mapabilis ang paghahatid ng tulong, recovery, rehabilitasyon, at iba pang kinakailangang interbensyon.”

Sa Pilipinas, ang isang LGU ay nagpapadaloy at gumagamit ng calamity fund nito sa ilalim ng Local Disaster Risk Reduction and Management Fund (LDRRMF) alinsunod sa itinatakda ng Republic Act No. 10121.

Hindi bababa sa 5% ng tinatayang regular na kita ng LGU ang inilalaan taun-taon. Mula sa halagang ito, 30% ang nakalaan bilang Quick Response Fund (QRF) para sa relief at recovery, habang ang natitirang 70% ay para sa disaster prevention, mitigation, at preparedness.

Ang Dagupan at Mangaldan ay may nakalaang badyet na ₱1.838 bilyong piso at ₱539,035,706.00, ayon sa pagkakasunod, para sa taong 2026. Ang 5% ng badyet na iyon ay ₱91.9 milyon para sa Dagupan at ₱27 milyon para sa Mangaldan.

Proseso ng Deklarasyon at Paglalabas ng Pondo

• Pagtatayahin ng Local Disaster Risk Reduction and Management Council (LDRRMC) ang pinsala at irerekomenda ang pagdedeklara ng state of calamity.
• Magpapasa ang lokal na sanggunian (Sangguniang Bayan, Panlungsod, o Panlalawigan) ng pormal na resolusyon na naglalagay sa lugar sa ilalim ng state of calamity.
• Kapag naideklara na, ang Local Chief Executive (Gobernador o Alkalde) ay may legal na awtorisasyon na buksan at ipamahagi ang 30% QRF stand-by fund.

Pamamahagi at Paggamit

• Ang mga pondo ay direktang gagawing mga food pack, medical supplies, malinis na tubig, at mga kagamitan para sa pansamantalang tirahan ng mga apektadong pamilya.